Les murs peints à Lyon – La pentritaj muroj en Liono

C’est une longue tradition d’art pariétal qui a toujours existé à Lyon et qui s’est manifesté sous l’occupation romaine, au Moyen-âge et a été redécouvert depuis un siècle. Certaines fresques se trouvent dans des bâtiments (musées, églises, gares, Hôtel de ville…), mais la plupart des peintures couvrent des murs extérieurs.

Estas tre longa tradicio de surmuraj pentraĵoj kiu ekzistis en Liono ekde la okupada tempo de la Romanoj kaj dum la mezepoko kaj renaskiĝis de unu jarcento. Kelkaj freskoj troviĝas en konstruaĵoj (muzeoj, preĝejoj, stacidomoj, urbodomo …), sed la plej nombraj kovras eksterajn murojn .

Place Chardonnay. Lyon 1
Place Chardonnay. Lyon 1. Placo Chardonnay. Liono 1-a distrikto

L’art dans la rue.

En 1978, un collectif de jeunes diplômés des Beaux-Arts de Lyon, conscient de la dimension sociale du rôle de l’artiste, est bien décidé à faire descendre l’art dans la rue.

Le premier mur peint a été la fresque de la renaissance à Oullins, puis celle des oiseaux à Villeurbanne.

La surtrate arto

En 1978, aro de junaj diplomitoj de la Arta Instruejo de Liono, konscianta de la socia dimensio de la artista rolo, decidis stratigi la arton.

La unuaj pentritaj muroj estis la fresko de la renaskiĝo en Oullins, kaj tiu de la birdoj en Villeurbanne.

Fresque de la renaissance. Fresko de la renaskiĝo . Oullins
Fresque des oiseaux. fresko de birdoj. Villeurbanne.

Crée en 1978, la Cité de la Création a produit en 40 ans, plus de 750 fresques murales dans la métropole lyonnaise. https://citecreation.fr/

Kreita en 1978, la kolektivo nomata « Cité de la Création » produktis dum 40 jaroj pli ol da 750 surmurajn freskojn en la liona urbego. https://citecreation.fr/

Les plus célèbres sont : le mur de Canuts, la fresque des Lyonnais, le mur des Bibliothèques, la fresque de la Cour des Loges, le musée urbain de Tony Garnier, la fresque des Cités Idéales, le mur de St Just, la fresque de la Sara, la fresque de Montluc, le mur du Cinéma, la fresque du Millénaire, la fresque de la Tour de Babel.

La plej famaj estas : la muro de la Silklaboristoj, la fresko de la Lionanoj, la muro de la Bibliotekoj, la fresko de Hotelo, la urba muzeo de Tony Garnier, la fresko de la Idealaj Urboj, la muro de la preĝejo Sankta Justo, la fresko de la Sara, la fresko de Montluc, la muro de la Kino, la fresko de la Jarmilo, la fresko de la Turo de Babelo .

Le mur des canuts. Muro de la silklaboristoj. Lyon 4-a distrokto
La route de la soie. la silkstrato. Lyon 1-a distrikto
Fresque de Montluc. Fresko de Montluc. Lyon 3-a distrikto
Fresque Major Martin. Fresko Majoro Martino. Lyon 1-a distrikto. Apud nia associo
Fresque des roses. Fresko de rozoj. Lyon 8-a distrikto
Monsieur Paul Bocuse. Signoro Paul Bocuse. Lyon 3-a distrikto

Musée urbain Tony Garnier. Urba museo Tony Garnier. Lyon 8-a distrikto

Au musée urbain Tony Garnier, y compris les habitants sont peints sur le mur de leur immeuble. ici, en veste rouge, Madame Josette Berlioz, qui a beaucoup travaillé au développement du quartier et à la création du musée Tony Garnier

Ĉe la Urba Muzeo Tony Garnier, inkluzive de la loĝantoj estas pentritaj sur la muro de sia konstruaĵo. ĉi tie, en ruĝa jako, Sinjorino Josette Berlioz, kiu multe laboris pri la disvolviĝo de la distrikto kaj la kreado de la muzeo Tony Garnier.

Fresque des habitants. Fresko de loĝantoj. Lyon 8-a distrikto
Signorino Josette Berlioz (en ruĝa jako). Lyon 8-a distrikto

La Tour de Babel

C’est un des derniers murs peints par la « Cité de la création ». Il est situé au croisement des tramways 2 et 4 (station Jet d’eau), Lyon 8°. il raconte le mythe de la Tour de Babel : l’ingéniosité humaine, unie par une langue commune, pour la construction d’une cité idéale, dresse dans le ciel une tour démesurée. Se sentant défié par cette puissance des hommes, Dieu brouille leur langage, sème confusion et discorde pour les disperser sur la Terre dans une multitude de civilisations différentes. Un mal ? Ou un bien ?

La Turo de Babelo

Estas unu el la lastaj pentritaj muroj. Ği situas ĉe la interkruciĝo de du linioj de tramo (2 kaj 4), Liono 8-a distikto. Ği rakontas la miton de Babel : la homa elturniĝemo ligita al unu komuna lingvo, celis la konstruadon de ideala urbo, grandegan turon. Sin sentis spitita de la homa potenco, Dio miksis la lingvojn, semis konfuson kaj malakordiĝon inter la homoj kiuj disiĝis sur la tuta Tero en multaj malsamaj civilizacioj.

Marilou Cochard.

La Parko de la Ora Kapo

Ah ! La belega Parko de la Ora Kapo ! Kiam oni vagas en tiu parko, oni rapide komprenas kial ĝi estas unu el la plej ŝatataj lokoj de la lionanoj kiam ili deziras promeni, sporti, ktp.

Malfermita dum la jaro 1857, la Parko de la Ora Kapo estas tiel aĝa kiel Central Park en Novjorko. Ĝia surfaco estas 117 hektaroj.

Ĝia nomo venas el legendo kiu temas pri kaŝita trezoro: ora skulptaĵo kiu bildigas la kapo de la Kristo.

Oni povas eniri en la parkon per 7 enirejoj, sed la plej rimarkinda estas la granda pordego de la Ronaj Infanoj.

La granda pordego de la Ronaj Infanoj. Tiu monumenta pordego estis renovigita en 2019.

Oni povas diri ke la parko estas partigita en 14 partojn.

1. La varmkulturejoj kiuj protektas grandan kolekton da admirindaj plantoj (karnovoraj, ekzotikaj, raraj, gigantaj, ktp.).
2. La granda lago. Oni povas lui boatojn por iri sur la lako.
3. La insulo de la memoro. Por atingi tiun insulon, oni devas trapasi tunelon sube de la lako. Ĝia nomo estas la Insulo de la Memoro. En tiu parto de la parko staras giganta skulptaĵo honoriganta la homoj kiuj mortis dum la unua monda milito.
4. La granda insulo kaj ĝia ponto. Traka bicikla konkursejo staras sur tiu insulo.
5. La granda herbejo de la kupolo. Estas tre granda parto de la parko kie oni povas ludi, kuri, ktp.
6. La tri rozejoj kie multaj geedzoj ŝatas veni por esti fotataj dum iliaj geedziĝoj. La Internacia Rozĝardeno havas pli ol 16 000 rozojn. La Roza Konkurso, dediĉita al la kreado de novaj specoj, gastigas la Internacian Konkurson de Novaj Rozoj ĉiujare.
7. La zoologia ĝardeno estas partigita en 6 partoj. Ĝi estas senpaga. Kovrante areon de 8 hektaroj, la zoologia ĝardeno enhavas pli ol 400 bestojn (149 mamuloj, 122 birdoj, 71 reptilioj, 100 floridaj testudoj). La parko partoprenas en eŭropa reprodukta programo.
8. La arbaro: tiu parto estas ŝatata dum la somero ĉar la malvarma ombro de la altaj arboj protektas la rivereton. Atentu! Estas kiel labirinto… Vi povas promeni en tiu parto ĉevale.
9. La placo de Guignol kiu ĝojigas la infanojn! Staras ankaŭ la « Teatro Guignol » kiu surscenigas Guignol, la plej faman lionan pupon.
10. La herbejo de la petoloj
11. La botanika ĝardeno estas partigita en 17 partojn kiu imitas diversajn lokojn de nia planedo. Ĝi estas unu el la plej grandaj urbaj ĝardenoj en Francio. Ĝi enhavas multajn plantokolektojn kiuj estas disvastigitaj sur 8 hektaroj.
12. La malgranda Svislando. Borde de la lako, vi povas iri sur la insulon de Gandhi sur kiu staras publika piano.
13. La parko de la damaoj
14. Teĥnikaj domoj por administri la parkon. Oni povas ankaŭ rimarki ke la parko havas ĝian propran policejon.

Kiel vi povas kompreni, la parko estas loko kie oni povas lerni, sporti, manĝi, kunveni, ktp.

Mi ŝatas la Botanikan Ĝardenon ĉar estas kulturejo por ĉiuj, kie ĉiuj povas malkovri la plantan mondon promenante, amuziĝante, sola aŭ akompanata de gvidanto.

Kaj vi, kion vi ŝatus viziti en tiu parko?

Ĉu tion vi sciis?

En 1891 en Liono, ĉe la Parko de la Ora Kapo, estiĝis la unua registra sistemo por aŭtoj de la mondo. Aŭtoakcidentoj ofte okazis en ĉi tiu parko. Ni ne ĉiam povis trovi la kulpulojn. Tiam fariĝis devige por posedantoj pendigi paneleton sur sia veturilo.

Le Parc de la Tête d’Or

Ah! Le magnifique Parc de la Tête d’Or ! Quand on se promène dans ce parc, on comprend vite pourquoi c’est l’un des endroits préférés des lionais quand ils veulent se promener, faire du sport, etc.

Ouvert en 1857, le Parc de la Tête d’Or est aussi vieux que Central Park à New York. Sa superficie est de 117 hectares.

Son nom vient d’une légende qui parle d’un trésor caché: une sculpture en or qui représente la tête du Christ.

On peut entrer dans le parc par 7 entrées, mais la plus remarquable est la grande porte des Enfants du Rhône.

La grande porte des Enfants du Rhône. Cette porte monumentale a été rénovée en 2019.

On peut dire que le Parc est divisé en 14 parties.

1. La serre qui protège une grande collection de plantes admirables (carnivores, exotiques, rares, géantes, etc.).
2. Le grand lac. On peut louer des barques pour aller sur le lac.
3. L’île du souvenir. Pour atteindre cette île, il faut passer par un tunnel sous le lac. Son nom est l’île du souvenir. Dans cette partie du parc se trouve une sculpture géante rendant hommage aux personnes mortes pendant la Première Guerre mondiale.
4. La grande île et son pont. Un vélodrome se trouve sur cette île.
5. La grande Pelouse de la Coupole. C’est une très grande partie du parc où l’on peut jouer, courir, etc.
6. Les trois roseraies où de nombreux couples aiment venir se faire photographier lors de leurs mariages. La roseraie internationale compte plus de 16 000 roses. Le concours de roses, dédié à la création de nouvelles variétés, accueille chaque année le concours international des nouvelles roses.
7. Le zoo est divisé en 6 parties. Il est gratuit. D’une superficie de 8 hectares, le zoo accueil plus de 400 animaux (149 mammifères, 122 oiseaux, 71 reptiles, 100 tortues de Floride). Le parc participe à un programme d’élevage européen.
8. La forêt : cette partie est appréciée pendant l’été car l’ombre fraîche des grands arbres protège le ruisseau. Attention! Ça en est presque un labyrinthe … Vous pouvez vous promener dans cette partie à cheval.
9. La place de Guignol qui ravit les enfants ! Il y a aussi le « Véritable Théâtre Guignol » qui met en scène Guignol, la poupée lionaise la plus célèbre.
10. La Pelouse des ébats
11. Le jardin botanique est divisé en 17 parties qui imitent divers endroits de notre planète. C’est l’un des plus grands jardins urbains de France. Il contient de nombreuses collections de plantes réparties sur 8 hectares.
12. La petite Suisse. Sur les rives du lac, vous pouvez vous rendre sur l’île de Gandhi sur laquelle se trouve un piano accessible au public.
13. Le Parc aux daims
14. Les bâtiments techniques pour gérer le parc. On peut également remarquer que le parc possède son propre poste de police.

Comme vous pouvez le comprendre, le parc est un lieu où l’on peut apprendre, faire du sport, manger, se retrouver, etc.

J’aime le Jardin botanique car c’est un lieu de culture pour tous, où chacun peut découvrir le monde végétal en se promenant, en s’amusant, seul ou accompagné d’un guide.

Et vous, qu’aimeriez-vous visiter dans ce parc ?

Le saviez-vous ?

En 1891, à Lyon, au Parc de la Tête d’Or, a été inventé le premier système d’immatriculation des voitures au monde. Des accidents de voiture se produisaient régulièrement dans ce parc. Nous n’avons pas toujours pu trouver les responsables. Il est alors devenu obligatoire pour les propriétaires d’accrocher un panneau sur leur véhicule.

L’eau à Lyon – Akvo en Liono

J’ai visité l’usine des eaux de Saint Clair à Caluire et je souhaite partager avec vous l’histoire de l’eau à Lyon.

Mi vizitis la akvofabrikon de Saint Clair situantan en Caluire kaj mi ŝatus dividi kun vi la historion de la akvo en Liono.

Cette histoire est très ancienne. A l’époque romaine, il y a deux mille ans, l’adduction de l’eau à Lugdunum est la plus importante du monde antique après Rome : deux cent vingt kilomètres d’aqueducs acheminent quarante cinq millions de litre d’eau par jour.

Ĉi tiu rakonto komenciĝas antaŭ tre longe. En la romia epoko, antaŭ du mil jaroj, la akvoprovizado al Lugdunum estis la plej grava en la antikva mondo post Romo: ducent dudek kilometroj da akveduktoj alportas tage kvardek kvin milionojn da litroj da akvo.

Malheureusement, ces aqueducs sont abandonnés au quatrième siècle.

Bedaŭrinde, ĉi tiuj akveduktoj estis forlasitaj en la kvara jarcento.

Pendant, les onze siècles suivants, seuls quelques rares puits et fontaines assurent l’alimentation en eau des habitants.

Dum la dek unu sinsekvaj jarcentoj, nur kelkaj maloftaj putoj kaj fontoj garantias la akvoprovizadon al la loĝantoj.

En mille huit cent sept, on dénombre à peine cent quatre-vingt fontaines, soit un point d’eau potable pour mille habitants. Afin de pallier ces graves insuffisances quantitatives et qualitatives, la mairie de Lyon confie son premier contrat, le huit aout mille huit cent cinquante trois, à une entreprise en cours de création. Il s’agit de mettre en oeuvre le grand chantier de l’alimentation en eau de tous les lyonnais : fournir dans les quatre ans vint millions de litre d’eau potable chaque jour, créer un réseau de canalisations et équiper la ville de cent vingt bornes-fontaines supplémentaires.

En mil okcent sep estas apenaŭ cent okdek fontanoj, tio estas po unu punkto de trinkebla akvo por mil loĝantoj. Por kompensi ĉi tiujn kvantece kaj kvalite gravajn mankojn, la urbodomo de Liono, la 8-an de aŭgusto mil okcent kvindek tri, atribuis sian unuan kontrakton, al kompanio kreiĝanta por efektivigi (realigi) la ĉefan akvoprovizan projekton por ĉiuj Lionanoj: Liveri en la templimo de kvar jaroj dudek milionojn da litroj de trinkebla akvo ĉiutage, krei reton de akvokondukiloj kaj ekipi la urbon per cent dudek pliaj fontanoj.

Le quatorze décembre mille huit cent cinquante trois la Compagnie Générale des eaux est créée par décret impérial. Les équipes se mettent au travail. Les différences d’altitudes à Lyon et les nombreux quartiers à approvisionner, les ingénieurs de la compagnie commandent aux usines Schneider du Creusot les plus imposantes pompes à vapeur de l’époque. En mille huit cent cinquante six, trois pompes entrent en action à Caluire, quartier St Clair. Elles sont de type « Cornouailles » du nom des pompes utilisées au dix neuvième siècle dans les mines de cuivre et d’étain de ce comté d’Angleterre.Elles pompent l’eau dans une galerie filtrante et propulsent chaque jour les vingt millions de litres promis vers les fontaines publiques.

La dek-kvaran de decembro mil okcent kvindek tri, la Kompanio Ĝenerala de Akvo estis kreita per imperia dekreto. La skipoj eklaboras. La diferencoj de alteco en Liono kaj la multaj provizotaj distriktoj. La inĝenieroj de la kompanio mendis la tiuepoke plej imponajn vaporpumpilojn al la fabrikoj Schneider en Le Creusot. En mil okcent kvindek ses, tri pumpiloj ekfunkciis en Caluire, distrikto St Clair. Ili estas laŭ la tipo « kornvala » (Cornouailles). Tiu nomo originas de la pumpiloj uzitaj en la deknaŭa jarcento en la kupraj kaj stanaj minoj de la samnomata grafejo de Britio. Ili pumpas akvon el filtran tunelon kaj propulsas la promesitajn dudek milionojn da litroj ĉiutage al publikaj fontanoj.

Le quinze aout l’eau jaillit sur la fontaine de la place des Terreaux et alimente les nombreuses bornes-fontaines à tête de lion.

La 15-an de aŭgusto, akvo ŝprucis el la fonton de la Placo des Terreaux kaj trafas la multajn leonkapajn fontanojn.

Avec l'accroissement de la population et des besoins en eau, cinq nouvelles pompes sont mises en service sur le site de St Clair, puis en mille huit cent quatre vingt dix huit, cinq nouvelles autres pompes sont installées sur la rive gauche du Rhône : le Grand Camp.

Pro la kresko de la loĝantaro kaj la bezono de akvo, kvin novaj pumpiloj ekfunkciis sur la loko St Clair, poste, en mil okcent naŭdek ok, kvin pliaj pumpiloj estis instalitaj sur la maldekstra bordo de la Rodano: la Granda Tendaro.

Quatre vingt millions de litres sont distribués chaque jour aux Lyonnais. Toutes ces machines à vapeur travailleront sans relâche jusqu’en mille neuf cent dix, époque où elles seront remplacées par des pompes centrifuges à moteur électrique.

L’usine des eaux de St Clair forme à l’origine un important complexe dont subsistent :

  • une pompe de Cornouailles pratiquement complète
  • deux bassins filtrants avec des voûtes soutenues par des piliers et une galerie d’aspiration
  • un bâtiment néo classique composé d’un corps central à deux niveaux abritant la pompe et de deux ailes symétriques.

Okdek milionoj da litroj estas disdonitaj ĉiutage al la Lionanaro. Ĉiuj ĉi tiuj vapormaŝinoj funkcios senĉese ĝis mil naŭcent dek, tiam ili estos anstataŭigitaj per centrifugaj pumpiloj kun elektraj motoroj.

La akvouzino de St Clair origine formis gravan komplekson el kiu restas :

* praktike kompleta kornvala pumpilo

* du filtraj basenoj kun volboj subtenataj de kolonoj kaj akvokondukilo por suĉado

* novklasika konstruaĵo, kiu konsistas el dunivela centra korpo enhavanta la pumpilon kaj du simetriajn alojn.

Regardons de plus près la dernière pompe de Cornouailles, qui est encore visible sur le site de St Clair. Elle est classée monument historique et est un rare vestige industriel du dix neuvième siècle.

Ni rigardu pli atente la lastan kornvalan pumpilon, kiu ankoraŭ videblas ĉe la situo St Clair. Ĝi estas klasata kiel historia monumento kaj estas rara industria spuro de la deknaŭa jarcento. La aliaj pumpiloj estis detruitaj en mil naŭcent tridek naŭ.

La pompe de Cornouailles mesure vingt mètres de haut et treize mètres de large. Elle est composée d’un cylindre vapeur, d’une pompe hydraulique et d’un balancier. L’ensemble pèse cinquante quatre tonnes et propulse chaque heure 1,2 millions de litre d’eau à cinquante mètres d’altitude, à raison de deux mille litres par coup de piston, avec une fréquence de dix coups par minute.

La Kornvala Pumpilo altas dudek metrojn kaj larĝas dek tri metrojn. Ĝi konsistas el vaporcilindro, hidraŭlika pumpilo kaj vekto. La tuto pezas kvindek kvar tunojn kaj propulsas 1,2 milionojn da litroj de akvo hore je alteco de kvindek metroj, kun la rapideco de du mil litroj per bato de la piŝto, kun ofteco de dek batoj minute.

Huit chaudières au charbon transforment l’eau en vapeur. Cette vapeur est utilisée comme force motrice des pompes au sein du cylindre à vapeur.La pompe hydraulique aspire l’eau des galeries filtrantes situées sous la machine.L’eau est ensuite propulsée avec force dans les canalisation de distribution et le cycle recommence !

Ok karbaj kaldronoj vaporigas la akvon. Ĉi tiu vaporo estas uzata kiel mova forto por la pumpiloj ene de la vapora cilindro. La hidraŭlika pumpilo suĉas akvon de la filtraj galerioj situantaj sub la maŝino. La akvo tiam estas forte propulsata en la akvokondukilojn kaj la ciklo denove rekomenciĝas !

L’alimentation en eau des pompes est assurée par des ouvrages souterrains creusés suffisamment profondément pour capter les alluvions du Rhône voisin. On trouve ainsi une galerie longue de cent trente mètres et d’une superficie filtrante de six cents mètres carrés à laquelle sont reliés deux bassins voûtés des mille six cent et deux mille deux cents mètres carrés .

La akvoprovizado al la pumpiloj estas provizata per subteraj verkoj sufiĉe profundaj por kapti aluviojn de la najbara Rodano. Tial ke, oni trovas longan galerion de cent tridek metroj kaj filtran surfacon de sescent kvadrataj metroj al kiuj estas ligitaj du volbitaj basenoj de mil sescent kaj du mil ducent kvadrataj metroj.

La superficie totale des ouvrages filtrants atteindra sept mille mètres carrés à la fin du dix-neuvième siècle. Les bassins ont été utilisés jusqu’en mille neuf cent soixante seize.

La tuta areo de la filtraj faritaĵoj atingos sep mil kvadratajn metrojn fine de la naŭa jarcento. La basenoj estis uzataj ĝis naŭcent sepdek ses.

Le bâtiment de l’usine abritant la pompe et les bassins se visitent. Il faut réserver auprès de :

La uzinkonstruaĵo enhavanta la pumpilon kaj la basenojn povas esti vizitata. Vi devas rezervi kun :

Only Lyon : www.onlylyon.com

la associo : l’eau à Lyon : www.eaualyon.fr

Mi retrovis la kastelon kiu staris en mia nuna loĝloko

Mi loĝas en Villeurbanne. Bela placo estas proksima de mia loĝejo. Tie estas komuna legomĝardeno, infanludejo, kaj belaj bedoj.

Tiu placo nomiĝas « La Ferrandière ». Mia reta serĉilo (kiu ne estas Google) indikas ke « La Ferrandière » estis la nomo de kastelo kiu staris ĉi tie.

Ferandiere-kastelo
Château de la Ferrandière, Wikipedia

Tiu renesanca kastelo staris en granda parko, kun eta arbaro. La rivereto « Le Rize » trafluis trapasis ankaŭ la herbejon de la kastela ĉirkaŭaĵo.

Ferandiere-kastelo-irejo
Chateau de la Ferrandière, Wikipedia

Bedaŭrinde, ni ne povas vidi kastelon ĉi tie (nek kastelon, nek arbaron kompreneble). Tamen la enciklopedio « Wikipedia » ne mencias detruon. La urbaj arkivoj konfirmas tiun informon kun kelkaj detaloj. Do, mi povis pensi ke tiu kastelo ekzistas daŭre.

Kompreneble, plena de scivolo, mi eldomiĝis por serĉi… Kaj mi trovis ! Tiu kastelo staris pli oriente de tiu placo, vere proksime de mia loĝejo. Restas verŝajne tri partoj.

La unua parto, kiun mi retrovis, estas la domo sur la suba foto. Hodiaŭ estas trinkejo, do vivanta loko. Ĉu vi povas vidi la nomon de tiu trinkejo?

Ferandiere-kastelo-trinkejo
Persona foto de la trinkejo « La Ferrandière », CC BY 4.0

La dua parto, kiun mi malkovris, estas unu el la kastelaj flankoj.

Ferandiere-kastelo-flanko
Persona foto, « La Ferrandière », CC BY 4.0

Mi eĉ trovis la enirejon de la kastela kapelo, norde de tiu kvartalo.

Ferandiere-kastelo-nova-kapelo
Persona foto, « La Ferrandière », CC BY 4.0

Jen foto de la kapelo kiu staris antaŭe:

Ferandiere-kastelo-kapelo
Preĝejo « Senmakula Koro de Maria », urbaj arkivoj « Rize-Villeurbanne »

Mi ege ĝojis trovi tiun parton de la Villeurbanne-a kaj Lyon-a historio. La novaj konstruaĵoj ne detruis la kompletan kastelon.

Oni povas ankaŭ konstati ke la arkivoj de mia urbo estas sufiĉe kompletaj (kaj rete atingeblaj) por retrovi tiun historiaĵon.